HÀ NỘI, VIỆT NAM – Media OutReach Newswire – Chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (Illegal, Unreported and Unregulated Fishing – IUU) là nhiệm vụ quốc gia cấp bách và quan trọng, có tác động lâu dài đến sự phát triển bền vững của ngành thủy sản. Nhiệm vụ này là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội, tạo cơ hội then chốt để tái cấu trúc, hiện đại hóa và chuyển đổi chiến lược phát triển bền vững ngành thủy sản, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội.

Việc gỡ bỏ cảnh báo thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC) thể hiện danh dự, trách nhiệm và lợi ích quốc gia của Việt Nam, những yếu tố thiết yếu để nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh toàn cầu của sản phẩm thủy sản Việt Nam. Đồng thời, việc chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và phát triển ngành thủy sản có trách nhiệm, hội nhập quốc tế là nền tảng của chương trình kinh tế biển, nằm trong số những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Việt Nam trong những năm gần đây.

Cải cách thể chế trong quản lý thủy sản

Cam kết của Việt Nam được thể hiện thông qua các cuộc cải cách pháp luật sâu rộng. Nghị định 26/2019 đã thiết lập các yêu cầu truy xuất nguồn gốc toàn diện, quy định rằng, mỗi kilogram thủy sản phải có bằng chứng xác thực về nguồn gốc hợp pháp từ thời điểm thu hoạch cho đến khi đến tay người mua quốc tế.

Các nghị định tiếp theo (số 42/2019, 37/2024, 38/2024, 301/2025) đã từng bước làm rõ trách nhiệm, mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với cả chủ tàu và thuyền trưởng, tăng đáng kể mức phạt đối với các vi phạm cụ thể và đưa ra các biện pháp trừng phạt bổ sung và biện pháp khắc phục để đảm bảo thực thi một cách nghiêm túc. Những hình phạt được tăng cường này củng cố khả năng răn đe đối với các vi phạm IUU.

Luật Thủy sản (sửa đổi) năm 2017, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, bao gồm các điều khoản quan trọng như: (i) chuyển giao một số thẩm quyền từ Quốc hội sang Chính phủ/Bộ để đảm bảo việc thực thi pháp luật đối với IUU hiệu quả; (ii) ủy quyền cho Chính phủ thiết lập các điều kiện cấp phép đánh bắt cá (Điều 50, Khoản 2); (iii) mở rộng thẩm quyền quản lý đối với các trường hợp hủy đăng ký tàu thuyền (Điều 50, Khoản 5); (iv) chuyển giao thẩm quyền thiết lập các tiêu chí cảng cá và thủ tục mở/đóng cửa cảng cá cho Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Điều 78); và (v) đưa ra các yêu cầu đối với tàu xuất khẩu phải đáp ứng các điều kiện do Chính phủ quy định (Điều 66).

Công nghệ tích hợp cho quản lý và giám sát tàu thuyền

Trọng tâm của việc thực hiện các khuyến nghị vòng thứ tư của Nhóm thanh tra EC là việc triển khai một hệ thống quản lý và giám sát tàu thuyền toàn diện. Được củng cố bởi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá khoa học-công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số quốc gia, công nghệ đã trở nên không thể thiếu đối với chiến dịch xóa bỏ thẻ vàng.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) hiện cho phép số hóa dữ liệu từ đầu đến cuối để giám sát việc ra vào cảng của tàu thuyền, trong khi Hệ thống Giám sát Tàu thuyền (Vessel Monitoring System – VMS) theo dõi tất cả các tàu thuyền có chiều dài trên 15 mét hoạt động ngoài khơi.

Tàu cá chỉ được đăng ký hoạt động trong nước khi còn hạn ngạch giấy phép đánh bắt được phân bổ. Các tàu đã đăng ký được lập danh mục đầy đủ trong cơ sở dữ liệu thủy sản quốc gia (VNFishbase), thông tin sở hữu được xác minh đối với cơ sở dữ liệu dân số quốc gia (VNeID), cho phép quản lý hiệu quả, kiểm soát hoạt động và xử lý vi phạm hành chính, đồng thời đảm bảo sự phối hợp thông suốt giữa chính quyền Trung ương và địa phương.

Thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc cho thủy sản trong nước và nhập khẩu

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, Việt Nam đã công bố 86 cảng cá đang hoạt động, tiếp tục đầu tư vào các cảng theo kế hoạch để tăng cường năng lực giám sát tàu thuyền. Hệ thống eCDT được triển khai trên toàn quốc hiện quản lý toàn bộ hoạt động của tàu cá, đồng thời đảm bảo tính minh bạch trong việc truy xuất nguồn gốc thủy sản đánh bắt. Sự tham gia của hệ thống từ phía tàu thuyền, ngư dân và doanh nghiệp tiếp tục tăng, với việc triển khai bắt buộc eCDT và nhật ký điện tử cho tất cả các tàu cá đang hoạt động.

Năm 2025, hệ thống eCDT ghi nhận 158.885 lượt tàu rời cảng (tăng 81.158 tàu, tương đương 104,41% so với năm 2024) và 154.657 lượt tàu cập cảng (tăng 88.032 tàu, tương đương 132,13% so với năm 2024). Việc chứng nhận và xác nhận nguồn gốc sản phẩm thủy sản thu hoạch hiện nay tuân thủ một cách nghiêm ngặt các yêu cầu pháp luật.

Về truy xuất nguồn gốc sản phẩm thu hoạch nhập khẩu: 14 cảng biển được chỉ định đã được công bố cho tàu nước ngoài cập cảng, thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát tuân thủ Hiệp định về các biện pháp kiểm soát cảng (PSMA) đối với nguyên liệu thủy sản thu hoạch nhập khẩu và sản phẩm vận chuyển bằng container. Cơ chế truy xuất nguồn gốc sản phẩm thu hoạch trong nước và nhập khẩu hiện đang hoạt động với sự giám sát chặt chẽ, đảm bảo tuân thủ đầy đủ khung pháp lý của Việt Nam và quốc tế. Đặc biệt, không có vi phạm nào được phát hiện trong các lô hàng xuất khẩu sang thị trường châu Âu kể từ đợt kiểm tra lần thứ tư (tháng 10 năm 2023).

Thực thi pháp luật và xử lý vi phạm

Hệ thống giám sát tàu thuyền thống nhất hoạt động nhất quán từ Trung ương đến địa phương, theo dõi tất cả các tàu thuyền có chiều dài vượt quá 15 mét ở vùng biển ngoài khơi. Đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, tất cả các trường hợp mất tín hiệu VMS và vượt biên trái phép còn lại đã được giải quyết, đồng thời tiếp tục thực thi nghiêm ngặt đối với các vi phạm mới phát sinh.

Chính quyền các tỉnh ven biển thường xuyên rà soát việc đăng ký tàu thuyền, khảo sát và cấp phép đánh bắt cá để loại bỏ các tàu thuyền không đăng ký, không có giấy phép, thiếu hệ thống giám sát tàu (VMS) và các tàu thuyền bị hủy đăng ký nhưng vẫn hoạt động. Các biện pháp này đã giảm đáng kể tình trạng vi phạm vùng biển nước ngoài.

Các biện pháp trừng phạt đối với tàu thuyền và ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài đã được tăng cường, mang lại những cải thiện rõ rệt. Năm 2025, 20 tàu thuyền bị chính quyền nước ngoài tạm giữ đã được điều tra, trong đó 17 trường hợp (85%) đã được giải quyết. Kể từ năm 2017 đến nay, tổng số vụ tạm giữ giảm đáng kể, với việc chấm dứt hoàn toàn các vi phạm tại các quốc đảo Thái Bình Dương. Hiện nay, chỉ còn 6 địa phương báo cáo về việc tạm giữ tàu thuyền so với 10 địa phương trước đây.

Việt Nam duy trì lập trường không khoan nhượng đối với các vi phạm IUU, cam kết tiếp tục xử lý nghiêm ngặt các trường hợp còn lại sau khi nhận được đầy đủ thông tin về tàu thuyền và thuyền trưởng từ các quốc gia tạm giữ.

Các nhà phân tích cho rằng, đích đến đang đến gần. Các nhà quan sát nhận xét: “Trong 8 năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích hơn nhiều quốc gia đạt được trong nhiều thập kỷ. Việc xóa bỏ thẻ vàng không chỉ thúc đẩy tổng sản phẩm quốc nội (GDP), mà còn chứng minh năng lực lãnh đạo quản lý biển của Việt Nam”.

Việt Nam hiện đang mang một diện mạo hoàn toàn khác trước: các cảng biển nhộn nhịp được trang bị cơ sở hạ tầng kiểm tra kỹ thuật số, tàu thuyền được giám sát bằng hệ thống định vị vệ tinh và cộng đồng ngư dân tích cực tuân thủ các quy định của Chính phủ.

Nguồn phát hành hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của thông báo này.